Tết Dương Lịch hay Tết Tây là một ngày lễ diễn ra vào ngày 1 tháng 1 theo lịch dương là dịp lễ quan trọng trong năm của nhiều quốc gia trên thế giới.
Ngày nay, khi hầu hết các quốc gia sử dụng lịch Gregorius, Tết Dương Lịch có thể coi là ngày lễ chung lớn nhất, thường có pháo hoa bắn vào lúc nửa đêm khi năm mới bắt đầu. Bên cạnh pháo hoa và rượu vang đỏ, một số quốc gia còn có phong tục đặc biệt riêng để chào đón năm mới thật nhiều may mắn.
Tết Dương Lịch là thời khắc giao thời giữa năm cũ và năm mới, cũng chính là sự kết thúc của một chu kỳ vận hành của đất trời và vạn vật cỏ cây. Đánh dấu cho sự khép lại của năm cũ và mở màn cho một năm mới với nhiều điều mới mẻ đang chờ đón.
Vào thời kỳ tiền cơ đốc giáo theo lịch Julius, ngày này được dành tặng cho Janus, một vị thần của cửa vào và sự khởi đầu, tên vị thần này cũng được đặt tên cho tháng 1 (January).
Tết Dương Lịch 1/1 có nguồn gốc từ thời cổ đại. Lúc đó, Đế Quốc La Mã là nước đầu tiên chọn ngày 1/1 hàng năm là ngày đầu tiên trong năm mới vào năm 153 trước công nguyên.
Trước đó, ngày 25/3 (ngày phân xuân) được chọn là ngày đầu tiên của năm mới. Ban đầu, phải mất khá nhiều thời gian để người dân chấp nhận sự thay đổi này bởi họ cho rằng ngày 1/1 không gắn liền với thời điểm hoa màu trổ bông hay mùa vụ nào đặc biệt mà chỉ là một ngày bình thường.
Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều công nhận ngày 1/1 là ngày khởi đầu của năm mới – ngày lễ để các gia đình sum họp.
Tết Dương Lịch ở nhiều quốc gia có thể coi là ngày Lễ lớn nhất trong năm. Ngày lễ này thường có pháo hoa vào lúc 0h00 ngày 1/1. Đồng thời, người lao động, học sinh, sinh viên được nghỉ học, nghỉ làm để mừng năm mới.
Tết Dương Lịch là sự giao thời giữa năm cũ và năm mới, đánh dấu sự khép lại và tiếp lấy sự mở màn một năm mới với nhiều điều mới đang chờ đón. Vì thế, vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mọi người ở khắp nơi trên thế giới đều có phương thức chào đón năm mới mang đậm nét văn hóa riêng của từng đất nước.
Tết Dương Lịch còn là một ngày Lễ lớn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam hay ở Mỹ, người lao động, học sinh, sinh viên được nghỉ học, nghỉ làm để mừng năm mới. Ở nước Anh có những cuộc diễu hành chào đón năm mới vô cùng vui nhộn hoành tráng. Ở nước Đức, người ta dùng vũ điệu rock để làm tiệc “chia tay năm cũ”, đón chào năm mới. Ở nước Pháp, người ta làm một bữa tiệc thật linh đình với mong muốn những điều thịnh vượng trong năm mới.
Ở phương Tây, Tết Dương Lịch là dịp để mọi người quây quần tụ họp cùng nhau đón chào năm mới. Ở Mỹ, mọi người thường cùng nhau ngồi trong các quán rượu. Hay cùng nhau ngồi ở nhà trước tivi. Cùng nhau đếm ngược thời gian, những khoảnh khắc cuối cùng trên đồng hồ và cùng nhau đón năm mới. Đông vui và nhộn nhịp hơn thì mọi người cùng nhau đến quảng trường Thời Đại (Time Squares). Ở Nga, Tết Dương Lịch là dịp gia đình tụ họp bên “cây năm mới”. Và cha mẹ sẽ trao tặng những món quà năm mới ý nghĩa dành cho các con của mình dưới cây năm mới này.
Dịp Tết Dương Lịch, câu cửa miệng của mọi người luôn là “Happy New Year” (chúc mừng năm mới). Kèm theo lời chúc đó, mọi người thường dành tặng nhau những lời thể hiện tình cảm yêu thương dành cho đối phương.Tết Nguyên Đán, còn được gọi là Tết Cả, Tết Ta, hoặc Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền hay đơn giản là Tết, là một trong những lễ hội quan trọng nhất của khu vực Đông Á. Đây là dịp chào đón năm mới theo Âm lịch, được ăn mừng long trọng tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Bắc Triều Tiên, Singapore, Malaysia, Indonesia và đặc biệt là Việt Nam.
“Tết” là cách đọc âm Hán - Việt của chữ “tiết”, “nguyên” theo chữ Hán có nghĩa là sự khởi đầu hay sơ khai và “đán” là buổi sáng sớm, cho nên đọc đúng phiên âm phải là “Tiết Nguyên Đán”.
Tết Nguyên Đán của Việt Nam được tính theo Âm lịch, muộn hơn Tết Dương lịch (hay Tết Tây). Do quy luật 3 năm nhuận một tháng của Âm lịch nên ngày đầu năm của dịp Tết Nguyên Đán không bao giờ trước ngày 21/01 Dương lịch và sau ngày 19/02 Dương lịch mà thường chỉ rơi vào khoảng giữa những ngày này.
Thời gian diễn ra Tết Nguyên Đán hàng năm thường kéo dài trong khoảng 7 - 8 ngày cuối năm cũ và 7 ngày đầu năm mới (23 tháng Chạp đến hết ngày 7 tháng Giêng).
Tết Nguyên Đán có nguồn gốc từ văn hóa Đông Á, một phần của nền văn minh lúa nước. Người Đông Á đã chia thời gian trong một năm thành 24 tiết khí khác nhau, mỗi tiết đi kèm với một thời khắc "giao thừa." Trong số các tiết này, tiết quan trọng nhất là Nguyên Đán, đánh dấu sự khởi đầu của chu kỳ canh tác và gieo trồng mới.
Theo các tư liệu lịch sử như sách An Nam chí lược của Lê Tắc và sách Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn, người Việt xưa thường tổ chức lễ Tết từ tháng giêng đến tháng 3 âm lịch. Lễ Tết là dịp để vẽ mình, uống rượu, dùng trầu cau, ăn dưa mắm, và tham gia các hoạt động giải trí như đá bóng, đá cầu, đánh cờ, đấu vật. Lễ nghi và tế lễ ngày Tết cũng đóng vai trò quan trọng trong nền văn hóa của người Việt.
Tết Nguyên Đán trong văn hóa Việt Nam không chỉ đánh dấu sự chuyển giao giữa các năm Âm lịch mà còn chứa đựng nhiều giá trị tâm linh và văn hóa đáng quý. Đây là thời điểm con người tạ ơn thần linh vì một mùa vụ bội thu, và cầu mong cho một năm mới thịnh vượng. Đồng thời, Tết còn là thời điểm gắn kết gia đình, mọi người sum vầy, tưởng nhớ tổ tiên và thể hiện lòng biết ơn. Tất cả tạo nên không khí hạnh phúc và đoàn kết, khiến Tết Nguyên Đán trở thành khoảnh khắc đáng nhớ và ý nghĩa cho mọi nhà.